Logistics hiện đại: AI, tự động hóa và tiêu chuẩn xanh định hình ngành vận hành

Sự bùng nổ của thương mại điện tử và áp lực tối ưu chi phí buộc các đơn vị vận hành không thể mãi dựa vào kinh nghiệm thủ công. Thị trường đang bước vào giai đoạn chuyển giao: công nghệ thông minh và chỉ số xanh trở thành thước đo mới cho năng lực doanh nghiệp.

Mô hình hệ thống tự động hóa và robot AGV/AMR vận hành trong nhà kho hiện đại - Ảnh: NTCC

Công nghệ đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng như thế nào?

Ba lớp công nghệ chủ chốt đang thay đổi phương thức vận hành: 
●    Robot và hệ thống tự hành (AGV/AMR): Tự động hóa các khâu phân loại, bốc xếp và di chuyển, giảm thiểu sai sót và rút ngắn thời gian xử lý đơn hàng.
●    IoT và cảm biến thời gian thực: Giám sát hành trình, nhiệt độ, độ ẩm của hàng hóa từ kho sản xuất đến tay người tiêu dùng, đặc biệt cần thiết với ngành thực phẩm và dược phẩm.
●    AI và Big Data: Dự báo nhu cầu thị trường, tối ưu lượng tồn kho và hoạch định tuyến đường vận chuyển tiết kiệm nhiên liệu nhất.

Sự dịch chuyển này cũng làm thay đổi bài toán nhân sự: công nghệ không thay thế con người, mà thúc đẩy nhu cầu về nguồn nhân lực có khả năng làm chủ và vận hành các hệ thống thông minh.

Logistics xanh: Tiêu chuẩn vận hành thế hệ mới

Bài toán vận hành logistics hiện nay không còn dừng ở "nhanh hơn, tiết kiệm hơn" mà còn phải “xanh và bền vững”. Các tiêu chuẩn của logistics xanh gồm: kiểm soát lượng khí thải carbon (CO₂), tối ưu hiệu suất vận tải, sử dụng bao bì tái chế, tiết kiệm năng lượng, và tuân thủ các khung đánh giá phát triển bền vững ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị). Đây cũng là lý do các khái niệm như “chuỗi cung ứng bền vững” xuất hiện ngày càng nhiều trong tiêu chuẩn tuyển dụng của các tập đoàn logistics và 3PL/4PL. 

Hai hướng đào tạo, hai chân dung nhân sự logistics tương lai

Nhằm đáp ứng sự phân hóa giữa quản trị chiến lược và kỹ thuật công nghệ, các cơ sở đào tạo đã chủ động tái thiết kế chương trình. Đơn cử tại Trường Đại học Văn Lang (VLU), ngành Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng được xây dựng với hai chuyên ngành riêng biệt: 
●    Chuyên ngành Quản trị Logistics và Chuỗi cung ứng: Tập trung vào tư duy hoạch định mạng lưới, quản trị thu mua, thiết kế chuỗi cung ứng và thương mại điện tử. Công nghệ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ ra quyết định và tối ưu trải nghiệm khách hàng. Hướng đi này phù hợp với sinh viên có tư duy bao quát, khả năng giao tiếp và quản lý dự án.
●    Chuyên ngành Kỹ thuật Logistics: Đi sâu vào hạ tầng kỹ thuật như: thiết kế mặt bằng kho bãi, hệ thống tự động hóa, IoT, AI và phần mềm quản trị. Người học trực tiếp xây dựng công cụ giải quyết bài toán vận hành, thích hợp với sinh viên yêu thích kỹ thuật và tối ưu hệ thống.

Bên cạnh đó, những bạn trẻ quan tâm đến phân tích thị trường, đàm phán và chuỗi phân phối có thể lựa chọn ngành Kinh doanh Thương mại. Tại đây, kiến thức về logistics và chuỗi cung ứng được tích hợp chặt chẽ cùng thương mại điện tử, xuất nhập khẩu và phân tích dữ liệu kinh doanh. 

Sinh viên VLU thực hành tại phòng lab tự động hóa với thiết bị IoT và mô hình AGV - Ảnh: NTCC

Bệ phóng năng lực cho thế hệ nhân sự logistics mới

Sự phân hóa chuyên ngành chỉ thực sự hiệu quả khi gắn liền với thực hành. Tại VLU, sinh viên ngành Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng được tiếp cận hệ sinh thái công nghệ thực tế thông qua các học phần về IoT, AI và tự động hóa.

Chương trình tích hợp chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế FIATA (do Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận Vận tải Quốc tế cấp) cùng các nội dung về chuỗi cung ứng bền vững. Mạng lưới liên kết doanh nghiệp sâu rộng cũng giúp sinh viên sớm tiếp cận bài toán thực tế ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường.

Theo báo cáo của Bộ Công Thương, đến năm 2030, Việt Nam cần khoảng 2,2 triệu lao động logistics, trong khi nguồn cung chất lượng cao hiện mới đáp ứng khoảng 5 - 7% nhu cầu. Khoảng cách này cho thấy thách thức lớn nhất của ngành không chỉ là thiếu người, mà là thiếu nhân sự được đào tạo đúng chuyên môn, có khả năng sử dụng công nghệ, hiểu quy trình vận hành và thích ứng với tiêu chuẩn xanh của chuỗi cung ứng hiện đại.

Cơ hội việc làm ngành Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng là rất lớn - Ảnh: NTCC

Logistics hiện đại là sự kết hợp chặt chẽ giữa năng lực quản trị chiến lược và trình độ làm chủ công nghệ kỹ thuật. Sự phân hóa chuyên ngành rõ ràng, cùng môi trường thực hành gắn với công nghệ tự động hóa và tiêu chuẩn xanh, đang mở ra nhiều lối đi để người học chủ động trang bị năng lực phù hợp với chính mình thay vì chỉ chạy theo một hình dung cũ về nghề "giao nhận thủ công".

Với chương trình đào tạo gắn thực hành, tích hợp chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế FIATA và định hướng công nghệ, VLU đang mở ra một lộ trình giúp sinh viên tiếp cận ngành logistics theo cách toàn diện hơn: hiểu chuỗi cung ứng, biết tối ưu vận hành và sẵn sàng thích ứng với những tiêu chuẩn mới của thị trường.